کتاب نظریه‌ های زیبایی شناسی مارک فاستِر گِیج ترجمۀ احسان حنیف

زیبایی‌شناسی یکی از شاخه‌های مهم جستجوهای فلسفی محسوب می‌شود و همان‌طور که از نامش پیداست، هدف اصلی آن مطالعهٔ زیبایی است؛ اما خود همین تعریفِ زیبایی با گره خوردن به مفاهیم دیگری چون حقیقت، عشق، زندگی، مرگ، خدا، انسان، گناه‌ومعصیت و حتی موضوعاتی چون سیاست، فضا و غیره دامنهٔ گسترده‌ای پیدا کرده است. درواقع خود تعریفی که از زیبایی ارائه می‌شود می‌تواند دامنهٔ بحث را بسیار وسیع یا بسیار محدود کند. به‌علاوه برخی سعی کرده‌اند زیبایی را در یک موضوع عینی به‌خصوص جستجو کنند: مثلاً در انواع مختلف هنر، در انسان، اشیاء، طبیعت و چیزهای دیگر. در همین راستا ازیک‌طرف قدمت بحث در مورد     زیبایی‌شناسی را می‌توان با قدمت اندیشه بشری یکی دانست و از طرف دیگر، زیبایی‌شناسی را می‌توان شاخهٔ فلسفی نویی دانست که محصول تفکرات قرن هجدهم میلادی محسوب می‌شود. به‌هرحال دامنهٔ موضوع زیبایی‌شناسی را به هر ترتیبی که تعریف کنیم، چیزی از اهمیت آن کاسته نمی‌شود. چارچوب بحث ما خواه زیبایی‌شناسی هستی در طول تاریخ باشد، خواه زیبایی‌شناسی یک ماهیت انسان‌ساخت بدوی، به‌هرحال پرسش بسیار عمیقی در جریان بوده و مطالعهٔ دقیق آن بسیار مهم می‌نماید. زیبایی‌شناسی نه‌تنها می‌تواند در درک و نقد آثار هنری به ما کمک کند، بلکه حتی می‌تواند در جریان تولید یک اثر، ذهن هنرمند را نیز هدایت کند. بسته به یک نظریهٔ    زیبایی‌شناسی به‌خصوص ممکن است حتی دیدگاه ما نسبت به کل جهان نیز تغییر کرده و هستی‌شناسی یا خداشناسی ما هم دستخوش دگرگونی شود.
کتاب حاضر با ارائهٔ طیفی گسترده از نظریه‌های مطرح‌شده در این حوزه، ضمن ترسیم یک خط تاریخی برای مسئلهٔ     زیبایی‌شناسی، مشخصاً بر موضوع فرم و شکل در حوزهٔ هنرهای تجسمی متمرکز است. مباحث ارائه شده در اینجا برای دانشجویان، پژوهشگران حرفه‌ای، طراحان و به‌خصوص منتقدین حوزه هنرهای تجسمی می‌تواند مفید و جذاب باشد. مارک فاستر گیج که تدوین و تألیف این کتاب را به انجام رسانده، به عنوان دانشیار دانشگاه ییل، سال‌ها در عالی‌ترین سطح دانشگاهی مشغول پژوهش و تدریس در حوزهٔ     زیبایی‌شناسی بوده است.

طراحی در هر مقیاسی که باشد عملی فرهنگی است؛ عملی که منابع محدود مادی‌مان را به‌واسطهٔ فضاها، ساختمان‌ها و ابژه‌ها به بازی با افراد و جوامعی وارد می‌کند که از آن‌ها استفاده می‌کنند؛ و نهایتاً همین افراد و جوامع هستند که عمل فرهنگی ما را شناسایی و حتی تعریف می‌کنند. این کتاب سعی دارد با ارجاع به منابع تاریخی و معاصر، دیدگاه‌های مختلف در مورد رابطهٔ میان عمل طراحی، فرم‌های متعاقبش و تأثیرات زیبایی‌شناسانهٔ این فرم‌ها را (خواه این تأثیرات ذاتاً مبتنی بر لذت فردی باشند و خواه مبتنی بر نوع سیاسی   جمع‌گرایانه‌اش) برای شما تشریح کند. گزیدهٔ حاضر چارچوب نظری را شکل می‌دهد که به ما امکان درک طراحی فرم نه صرفاً به عنوان راه‌حلی برای مسائل عملکردی، اقتصادی یا الزامات اجرایی بلکه به عنوان سازمان‌دهندهٔ تعریف‌کنندهٔ منظر اجتماعی و فرهنگی وجودی‌مان را می‌بخشد.
این گزیده‌ها از متون مرتبط به حوزه‌های فلسفه، تاریخ هنر، نقد ادبی، معماری، پژوهش‌های حوزهٔ رنسانس، نظریهٔ انتقادی و «علوم ‌اعصاب شناختی» انتخاب شده‌اند. برخی از آن‌ها یک جستار یا بخشی کامل از یک کتاب هستند و برخی دیگر استخراج‌هایی دقیق و موشکافانه از نوشته‌هایی که عمدتاً در ظاهر بر موضوعاتی دور از نظریهٔ زیبایی‌شناسی متمرکزند. بااین‌حال اما همین متون به نظر دور، بینش‌هایی را در باب اهمیت بررسی فرم در چارچوب اثرگذاری‌ها و کیفیات زیبایی‌شناسانه‌اش در اختیارمان می‌گذارند که از هیچ راه دیگری نمی‌توان به آن‌ها رسید. قصد این کتاب کم‌اهمیت جلوه‌دادن دیگر راه‌های درک معماری یا طراحی نیست؛ همچنین نمی‌خواهیم دیگران را تشویق کنیم که در بررسی تولیدات انسانی، صرفاً کیفیات زیبایی‌شناسانهٔ آن‌ها را در نظر داشته باشند. اندیشه‌های انتقادیِ گاهی نو و گاهی کاملاً فراموش‌شدهٔ ارائه‌شده در این متون، تأکیدی هستند بر امر طراحی به عنوان مهم‌ترین و اثرگذارترین عمل فرهنگی که امکان مشارکت همهٔ افراد و جوامع در آن وجود دارد.