کتاب خانه خوانی: تجربه زندگی در خانه های دوره ی گذار معماری تهران تالیف علی طباطبایی

کتاب خانه‌خوانی اثری جذاب و خوش‌خوان است که با استفاده از روش‌های پدیدارشناختی، به‌سراغ روایت زندگی و زیست ساکنان خانه‌های یک دوره از معماری ایران رفته است. علی طباطبایی در گفت‌و‌گو با تعدادی از ساکنان خانه‌های برهه‌ی گذار، (حدود دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ شمسی است که می‌توان گفت دوره‌ی گذار معماری از سازوکارهای سنتی به شیوه‌های ساخت و زندگی مدرن است) به انعکاس تجربه و حس ساکنان این خانه‌ها پرداخته است. این کتاب یک مجموعه جستار است که در قالب سیزده روایت به نام‌های: «خانه‌هایی که از آن آمدیم، قالب از ما هست شد، جای بالاتر، راهروی مشترک، ساکن روان، خیال و بهار خواب، ایوان تماشا، گریز به مرکز، گوشه‌های ابهام، خلوت، مادر حیاط، ناخانه و خانه‌هایی که با خود می‌بریم»، به شرح زندگی یک نسل از آدم‌ها در معماری خاص آن دوره پرداخته است.

طباطبایی در این کتاب با نثری روایی و خوش‌خوان تجربه‌ی حسی و روزمره‌ی این افراد را از حضور و زندگی در این خانه‌ها توصیف می‌کند. او به‌دنبال معنای «درخانه بودن» به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مفاهیم پدیدارشناختی از طریق گزارش زیست روزمره‌ی این افراد در خانه‌هایشان است. نویسنده می‌کوشد تا نشان دهد فهم معنای درخانه بودن چگونه به کشف جنبه‌هایی از وجود ما می‌انجامد. او مفهوم «مکان‌کاوی» گاستون باشلار متفکر و نظریه‌پرداز پدیدارشناسی را به‌کار می‌گیرد تا نشان دهد که فهم تجربه‌ی زیسته چگونه در تأثیر و تأثر با فضای خانه ساخته می‌شود. نویسنده که در سرتاسر کتاب با زبانی شاعرانه سخن می‌گوید، در مورد رویکرد اصلی کتاب می‌گوید: «من از خانه متأثر می‌شوم و خانه از بودن و زیستن من. کیستی من سهمی از خانه دارد و خانه‌ی من سهمی از کیستی من.»

کتاب خانه‌خوانی اثری است که از دل پایان‌نامه‌ی علی طباطبایی شکل گرفته است. این اثر در سال ۱۴۰۰ برای اولین بار به چاپ رسید. نویسنده در این کتاب در تلاش است با رجوع به تجربه‌ی در خانه بودن معنای زنده‌ی نهفته در این خانه‌‌ها را کشف کند و راهی نو برای گفت‌وگو و اندیشه درباره‌ی کیفیت خانه به خواننده نشان دهد. او در ابتدای کتاب در اشاره به اهمیت آن، از نسبت خانه برای انسان همچون آب برای ماهی می‌گوید تا نشان دهد که معماری چگونه سهمی در شکل‌گیری و تحولات جامعه‌ی انسانی دارد. طباطبایی در این کتاب نشان می‌دهد چگونه مکان بر شکل و الگوهای بودن ما تأثیر می‌گذارد و چگونه می‌توان با استفاده از قالب روایت، به این نوع تجربه‌ی وجودی انسان‌ها از مواجهه با معماری دست یافت.