کتاب معماری بومی افغانستان تالیف استنلی ایرا هالت ترجمۀ دکتر سعید حقیر، علی‌یاسر جعفری

افغانستان سرزمینی سرشار از بناهای متعدد، معماری باارزشی به جهانیان عرضه داشته است. در طول زمان افراد گوناگونی زندگی خود را وقف شناخت آن‌ها کرده است بااین‌حال متأسفانه خود دقیقاً نمی‌دانیم آن‌ها چه هستند و یا حتی معرفی‌شان دچار سرنوشتی غم‌انگیز شده است. کتاب «معماری بومي افغانستان» می‌کوشد تا با شرحی ساده و روان پایه و اساس معماری در افغانستان را با تأکید بر خاستگاه‌ها، اندیشه‌ها و گرایش‌های متفاوت بازگو نماید.

کتاب حاضر متناسب با موضوع بیان‌شده در نه بخش تنظیم شده است. در بخش اول سیاه‌چادر عشایر موردبررسی قرار گرفته است که در این بخش انواع و ساخت چادر، قبیله‌های پشتون -غلزایی و دورانی- و کوچ عشایر معرفی گردیده است. در بخش دوم که با عنوان یورت در ترکستان نام‌گذاری شده است. یورت و مجموعه و انواع یورت و همچنین ساخت آن موردبررسی قرار گرفته است. بخش سوم اختصاص به گروه قوال دارد که در آن، تغییر از چادر به کلبه یا به‌عبارت‌دیگر تکامل در ساخت چادر بررسی شده است. بخش چهارم، با عنوان نورستان به خانه‌های در دامنه تپه، اینکه چگونه این بناها ساخته می‌شوند و ساخت مسجد در روستای کامو -نورستان اختصاص یافته است. بخش پنجم دربرگیرنده معماری در شاهراه سالنگ است که در آن پس از توضیح مختصر در مورد مسیر سالنگ، به جزییات ساخت مجموعه بناها در دامنه کوه پرداخته می‌شود. در بخش ششم به قلعه -دژ- پرداخته شده است که ساختار آن در دره لوگر، شیوکی و دره میدان و همچنین مهمان‌خانه در قلعه و درنهایت سیستم گرمایش موردبررسی قرار گرفته است.

بخش هفتم به هرات می‌پردازد که تاریخ این شهر، شکل شهر قدیم هرات، بازار، خانه‌ها و باغ‌های پیرامون آن و منازل مسکونی اشرافی و طبقه متوسط و جزییات معماری آن را موردبررسی قرار می‌دهد. در بخش هشتم نیز به شهر قندهار، تاریخ آن و منازل مسکونی و نحوه ساخته پرداخته شده است؛ و درنهایت بخش آخر به کابل، پایتخت افغانستان اختصاص یافته است که به بررسی واحد مسکونی، مجتمع‌های مسکونی، ساخت و روش گرمایش خانه‌ها می‌پردازد.

این کتاب مرجعی ارزشمند برای افرادی است که به جهت آشنایی مختصر با «معماری بومي افغانستان» سردرگم شده‌اند و یا دانشجویانی که برای اولین بار در کلاس معماری در افغانستان حضور می‌یابند و از این واهمه دارند که از معماری اصیل کشور خود ناآگاه هستند. آن‌ها همواره در پی مرجعی می‌گردند که به زبان نظام‌مند و روان به مبانی معماری افغانستان بپردازند. امیدواریم کتاب حاضر، تااندازه‌ای، خلأ موجود را برای دانشجویان معماری و مردم اهل افغانستان و سایر کشورها پر نماید و نیاز عامه خوانندگان را برآورده سازد.